Filozofia praw zwierząt w twórczości Wisławy Szymborskiej

Twórczość Wisławy Szymborskiej, uniwersalna i ponadczasowa, stanowi jeden z elementów kształtujących tożsamość narodową Polek i Polaków od pokoleń. Chociaż od śmierci autorki minęło 13 lat, jej literackie dziedzictwo wciąż zachwyca, fascynuje, a dzieła noblistki są recytowane, czytane, omawiane na szkolnych zajęciach na każdym etapie edukacyjnym. Co ciekawe, wieść o nich obiegła nawet przestrzeń kosmiczną – na międzynarodową stację kosmiczną ISS wiersze Szymborskiej Radość pisania i Sto pociech ma przekazać astronauta Sławosz Uznański­‑Wiśniewski jako symbol polskiego dorobku kultury. Warto podkreślić, że są to jedyne pozycje literatury pięknej, które będą reprezentować nasz kraj na stacji.

Poezja Szymborskiej, znana i wielokrotnie analizowana pod różnymi względami, wciąż zaskakuje, zachęcając badaczy oraz reżyserów do czerpania z niej inspiracji. Z okazji Roku Wisławy Szymborskiej (2023), honorującego 10­‑lecie śmierci noblistki, organizowano wiele wydarzeń, a same obchody zwieńczył spektakl muzyczny na podstawie poezji i korespondencji poetki Kot w pustym mieszkaniu (w reżyserii Tomasza Mana), wystawiany na deskach Teatru Polskiego we Wrocławiu. Utwór ten stanowi kluczowe źródło inspiracji dla niniejszej pracy.

Chociaż twórczość noblistki doczekała się wielu wnikliwych interpretacji m.in. autorstwa Stanisława Balbusa, Tadeusza Nyczka, a o samej Szymborskiej wypowiadali się szczegółowo jej najbliżsi – Teresa Walas i Michał Rusinek – tak żadna z pozycji nie analizowała twórczości poetki z perspektywy dynamicznie rozwijającego się nurtu animal studies. Niniejsza praca ma na celu ocenę wybranych liryków Szymborskiej (Monologu psa zaplątanego w dzieje, Łańcuchów, Małp Bruegla, Kota w pustym mieszkaniu, Zwierząt cyrkowych, Przymusu, Tarsjusza) pod kątem teorii i filozofii praw zwierząt.

Analiza ma charakter interdyscyplinarnego, komparatystycznego zestawienia dyskursu literackiego, filozoficznego i prawnego w celu sklasyfikowania twórczości Wisławy Szymborskiej oraz reprezentowanych w niej poglądów do najbardziej zbieżnej z nimi współczesnej teorii filozofii praw zwierząt: welferyzmu, holizmu ekologicznego oraz teorii praw podstawowych. Porównanie przesłań zawartych w poezji z założeniami poszczególnych teorii filozoficznych ma na celu zdefiniowanie zakresu znaczeniowego podmiotowości zwierząt według Wisławy Szymborskiej.
 

Izabela Anna Koszykowska – magister filologii polskiej, doktorantka polonistyki na Uniwersytecie Wrocławskim oraz studentka prawa. Łączy humanistyczną wrażliwość z prawniczą precyzją. Od kilku lat pracuje jako nauczycielka języka polskiego, z pasją wprowadzając uczniów w świat literatury i rozwijając ich kompetencje językowe.